Leen en Hettie

Mevrouw Van der F. woont binnen de gesloten afdeling van een van de verpleeghuizen waar ik werk. Wij kennen elkaar al enige jaren. De eerste keer dat zij deelnam aan mijn muziektherapiegroep woonde zij nog zelfstandig, net als de andere deelnemers aan de groep. Zij had de diagnose Alzheimer gekregen, was zich daar zeer goed van bewust, en wilde er alles aan doen om zo lang mogelijk haar vermogens te behouden. Wij hebben daar vaak over gesproken, over haar angsten en zorgen, haar boosheid, zo bouwden we een vertrouwensrelatie op.

Doe niet zo gek, je zegt toch geen mevrouw tegen mij!
Hoewel de ziekte onherroepelijk voortgeschreden is en mevrouw zich niet meer kan herinneren dat wij elkaar in deze muziekgroep hebben ontmoet, is dit basale gevoel van vertrouwdheid gebleven. Zodra ik binnenstap licht haar gezicht op. In welke stemming mevrouw ook is: ik krijg een warm welkom. Sinds een paar maanden staat mevrouw er op dat ik haar "Leen" noem want, zo zegt ze "Zo noem je me toch altijd!? Doe niet zo gek, je zegt toch geen mevrouw tegen mij!" Eerst verraste mij dit, ik begreep niet goed wat hieraan ten grondslag lag. Na een tijdje wordt het duidelijk: mevrouw ziet mij nu aan voor haar zus Hettie.
Niet zo gek wanneer je de familiefoto bekijkt die op het dressoir staat: vier lachende dames, één ervan met een zelfde soort postuur en haarkleur als ik. Bovendien bespeelde zus Hettie in haar jeugd de cither. Dit instrument heeft veel weg van de Gärtner lier die ik bij mevrouw op de kamer speel.

Pijnlijke situatie
De échte Hettie is overleden, al lang geleden. Mevrouw heeft daar veel verdriet over gehad vertelt haar dochter, de zussen waren erg op elkaar gesteld. Een pijnlijke situatie ontstaat wanneer deze hartelijke en goedbedoelende dochter haar moeder wil corrigeren wanneer deze mij op een dag uitbundig begroet met de woorden "Heeeee! Hettie! Wat leuk dat je bent gekomen!" "Nee mam" zegt de dochter verbaasd, "dat is tante Hettie toch niet, dat is de muziektherapeut. Hettie is overleden".  Mevrouw begrijpt er niets van, ze wordt boos en verdrietig tegelijkertijd, zenuwachtig, ze gooit haar koffie om, gaat staan, loopt doelloos rond. De dochter realiseert zich dat ze dit niet had moeten zeggen, haar ogen schieten vol tranen, ze rommelt een beetje met een doekje en het kopje, kijkt mij ontredderd aan.

Kracht van muziek
Een nare situatie voor iedereen. Een medewerker biedt 'eerste hulp' in de vorm van een nieuw kopje koffie, dept de vlek op de blouse van mevrouw, spreekt haar vriendelijk toe, probeert haar naar ons terug te leiden. Wij proberen dat ook. Het lukt niet. Mevrouw blijft nerveus lopen, draaien. Ik pak de lier uit en laat deze aan de dochter horen. Samen zetten wij het Wiegenlied van Mozart in, een van haar lievelingsliederen, zonder verder iets van mevrouw te vragen, zonder naar haar te kijken. Op zo'n moment openbaart zich dan plots de grote kracht van de muziek: wat wij met al ons gepraat niet voor elkaar kregen gebeurt nu vanzelf: mevrouw komt er weer bij zitten, roert in haar koffie, we zien de spanning uit haar gezicht verdwijnen, ze begint mee te zingen. Hoe eenvoudig ook, wat snaren, twee niet op elkaar ingespeelde stemmen, zomaar aan tafel: het had een onmiddellijk effect.

Petje af
De dochter herstelt zich fantastisch: zingt met plezier samen met haar moeder álle liederen die ze zich van vroeger herinneren kan, ik ondersteun slechts.  Ik neem innerlijk mijn petje voor deze dochter af, ze dóet het toch maar, ze komt elke keer weer, ziet haar moeder steeds verder achteruit gaan en lijdt daaronder. Het ontroert me om deze vrouwen nu op deze manier samen te zien, elkaar glunderend en lachend aankijkend, moeder en dochter. Dat ik daar zomaar bij mag zijn ervaar ik plotseling als iets heel bijzonders.

Dan zegt mevrouw opeens tegen mij "Ik weet wel dat jij Hettie niet kan zijn, maar ik denk dat je ergens toch wél Hettie bent, want ik denk heel vaak aan vroeger, dan zie ik iedereen voor me, ze zijn er écht, dat we dan piano spelen en die cither, en jouw gezicht komt daar altijd tussendoor zweven." Ze is even stil. "Dus je moet me toch wel Leen noemen".

Het is duidelijk. Zij is Leen en ik ben Hettie. Eigenlijk is dat ook veel gezelliger.

Geld

Wij Nederlanders hebben de naam nogal op de penning te zijn, zuinig, op het krenterige af. In het buitenland staan wij bekend als de mensen die "kijken, kijken, niet kopen". De gemiddelde Nederlander (we weten natuurlijk allemaal dat die niet bestaat, maar ja, heb het maar eens over 16 miljoen individuen) wil graag Veel voor Weinig.  Liever een grote goedkope bieflap van de supermarkt dan een kleine van de keurslager. De zenen nemen we op de koop toe. In crisistijden zoals nu komt deze aanleg goed van pas. Het is passen en meten met de pinpassen.

Samen in één consult
Als gevolg van al die financiële onrust krijg ik tegenwoordig in mijn praktijk vaker voorstellen die niet op de hulpvraag maar op het geld gebaseerd zijn. Vóórdat iemand checkt of muziek- of klanktherapie iets voor hem of haar zou kunnen betekenen, ligt er al een soort inkoopvoorstel via de mail: "ik wil graag muziektherapie, 1 x per maand vanaf 2012 en het mag niet boven de € 500,00 in totaal uitkomen, hoe vaak kan ik dan komen?". En: "ik ben mogelijk geïnteresseerd in muziektherapie als het niet meer dan € 30,00 per sessie kost".
Het kan nog doortastender: "mijn kind is doorverwezen voor muziektherapie, maar omdat ik zelf ook nogal wat problemen heb, stel ik voor dat we samen in één consult komen om de kosten te drukken. Dat scheelt mij rijden en oppas. En het zou op maandagmiddag moeten. Kan dat?".

Ik ben niet naïef. Je kunt je geld maar één keer uitgeven. Om dat elke maand weer zodanig doen dat iedereen te eten heeft en de rekeningen betaald worden, dat is een hele kunst. Toch verrassen deze vragen en voorstellen mij. Zouden andere hulpverleners dezelfde vragen krijgen?

Ik heb gecheckt bij een bevriende psychotherapeut en nee, zij krijgt nooit zulke vragen. Ook de schoonheidsspecialiste door wie ik mij zo af en toe pijnlijk laat verwennen keek mij niet-begrijpend aan."Nee hoor, mensen betalen gewoon wat er op de tarievenlijst staat". Uit ondervinding weet ik dat die tarievenlijst er niet om liegt. Van mijn uitspatting van de aanschaf van een potje crème waarvan ik inmiddels weet dat het écht niet werkt, heb ik nog steeds spijt. Daar had ik ter ontspanning twee sessies klanktherapie bij een collega van kunnen ondergaan. Dat werkt wél.

Misschien heeft het met het woord muziek te maken. Muziek is van ons allemaal. Het is overal, iedereen luistert naar muziek, menigeen maakt muziek, iedereen heeft zijn eigen oordeel over muziek. Het is algemeen voorhanden, muziek is iets ongrijpbaars en heel bijzonder, maar tegelijkertijd misschien wel te gewoon.

Vak
Misschien ook heeft het met de relatieve onbekendheid van het vak als zodanig te maken. Men weet vaak niet dat muziektherapie inderdaad een vak is, waarvoor je jarenlang naar een Hogeschool of Conservatorium moet, met liefst daarna nog een specialisatie, wat twee strenge beroepsverenigingen kent die pittige eisen stellen aan bijscholing, nascholing, minimum aantal therapieën, intervisie, supervisie, praktijkvoering. Ik bedoel, het is niet een dingetje wat je er als hobby een beetje bij doet, of wat je vanzelfsprekend kunt omdat je verdienstelijk piano speelt.

Sparen
Daarnaast kost het opbouwen van een praktijk vol kwaliteitsinstrumenten een Vermogen, met een hoofdletter. Voor de zelfstandig werkend muziektherapeut betekent het vaak jarenlang sparen, investeren, op vakantie in eigen huis. Gelukkig zijn veel zelfstandige collega's even gemotiveerd en gepassioneerd als ik, zodat zij dit er zonder morren voor over hebben. We zien immers elke keer weer hoe doeltreffend de muziektherapie is. Maar....voordat opleiding en investeringen terugverdiend zijn, moeten er héél wat therapieën gegeven worden. En ja, daar zouden we dan toch wel graag een normaal tarief voor ontvangen.

Ach, er valt nog veel te doen om de muziektherapie, om het vak de plek te geven die zij verdient (toepasselijk woord in dit verband).

Tijdelijke vacature muziektherapie

Ach, waarom mijn weblog niet eens gebruiken om een vacature te melden. In Halsteren (bij Bergen op Zoom) zoekt men tijdelijk een muziektherapeut. Het bericht bereikte mij via LinkedIn.

Beste collega's,

Vanaf 12 maart zijn we ivm zwangerschapsvervanging op zoek naar een muziektherapeut.
De muziektherapeut geeft o.a. individuele en groepsmuziektherapie, woont multi-disciplinaire vergaderingen bij en schrijft voortgang en procesrapportages.

Het betreft GGZ-WNB (Halsteren). Voor de volgende afdelingen wordt iemand gezocht:

Forensische psychiatrische afdeling: 12 uur
Licht verstandelijk gehandicapten (klinisch en ambulant): 13 uur
Jong Volwassenen: 6 uur

Het gaat om 31 uur, verdeeld over vier dagen (ma t/m do).
Cao GGZ: schaal 50
Wanneer jullie geinteresseerd zijn, of iemand kennen, kun je voor 27 februari 2012 een brief met cv sturen naar: muziektherapie@ggzwnb.nl

Met vriendelijke groet,
Nynke de Jong en Deirdre Jansen

Alert, Betrokken, Comfortabel

Het is fijn om op vakantie te zijn, maar toch jammer dat ik daardoor niet bij de opnames van deze lipdub van Hilverzorg kon zijn!

Kunstzinnig Zeeuws

Er beginnen zo nu en dan vriendelijke vragen te komen of er weer eens een blogje komt? Dat streelt me wel moet ik u bekennen, het is gewoon leuk om te ervaren dat er mensen zijn die het leuk vinden om mijn artikeltjes te lezen. Een nieuw blogbericht moet nog even wachten, want ik ben nu even druk met het maken van een website voor het nieuwe initiatief in Zeeland waar ik erg enthousiast voor ben : "Kunstzinnig Zeeuws".

Een prille samenwerking, een jong initiatief, en toch al een concrete actie: de themadag "Mijn kind lekker in zijn vel" in Middelburg op 21 januari 2012, met zelfs een GZ-psycholoog als spreker. Een goed begin van het nieuwe jaar: een samenwerking van beeldende, muziek- en bewegingstherapeuten!

Neem alvast een kijkje op de in de steigers staande website: "Kunstzinnig Zeeuws"  !

Gehoord in het verpleeghuis (2)

De mensen met wie ik werk in het verpleeghuis verrassen mij doorlopend, ook met hun uitspraken.  Hier heb ik er weer een aantal verzameld.

"Nu moet ik al drie dagen naar deze club. Dat heeft die doerak geregeld, hij denkt dat ik dat niet weet. Maar hij doet het voor mijn bestwil dus ik zeg er maar niks van"
"Ik heb een heel sterk geheugen al zeg ik het zelf, dus het is raar dat ik zoveel vergeet"
"Ja natuurlijk speel ik nog steeds saxofoon. Dat ik oud ben betekent niet dat ik niet meer kan blazen".
"Ik heb u nooit ontmoet, en toch wist ik dat u zou komen. We horen nu even bij elkaar"
"Wat moet u een gelukkig mens zijn, met al die muziek".
"Mijn vader is onsterfelijk, hij is altijd bij mij, ik kan hem niet aanraken maar hij is er toch echt".
"Nu weet ik opeens niet meer waar ik ben! Dat is eng hoor! Daarom blijf ik nu bij u staan, totdat het voorbij is".
 "(Gierend van de lach): Hahaha! Je máákt wat mee als je nog niet dood bent!"
"Ik vind het hier hartstikke gezellig met al die mensen. En ik hoef he-le-maal niks te betalen voor de koffie!"
"Jajaja, lopen lopen lopen, dat moet"
"Nooit hebben klanken mij zo geroerd als nu. Dat u hier nu bent, in deze levensfase, is een sprookje. De cirkel is bijna rond"
"Kijk es lieverd, ik heb een appeltje voor je bewaard".
"Ik brei mijn hele leven al. Als ik niet meer brei ben ik dood. Maar zingen doe ik ook graag".
"Mijn vrouw zegt dat ik wanen heb. Maar ik heb die gasten verrot geslagen vannacht, ben er doodmoe van, dus ik twijfel of het wel wanen zijn".
 "Die meisjes hier zijn wel lief hoor, maar ze begrijpen er niets van"
"Van die liedjes van u krijg ik een vrolijke ziel"
"Ik zing zo hard als ik kan, anders raak ik van de wijs"
"Ik word blij omdat ú er zo'n plezier in heeft!"
"Laten we de volgende keer optreden en met de pet rond gaan. Dan kan dat meissie zelf zo'n harmonica kopen, hoeft ze het niet aan die directeur te vragen".


Meer uitspraken

Oktober

Elke week geef ik groepstherapie aan de bezoekers van de dagbehandeling. Aan deze groep nemen mensen deel die thuis wonen. Zij hebben allemaal te kampen met een vorm van dementie. Mijn programma heeft binnen alle beweeglijkheid van de muziek zelf een duidelijk herkenbare structuur, wat zorgt voor vertrouwdheid, veiligheid. Eén van de vaste onderdelen van mijn programma is altijd "iets nieuws". Dat nieuwe kan van alles zijn: een improvisatie, een muzikaal spelletje, een lied uit een andere cultuur, een luisteroefening. Wat het precies wordt is afhankelijk van de groep, van het doel, van de rest van het programma en van wat ik de week ervoor heb gedaan. De ene keer leg ik bijvoorbeeld de nadruk op reactievermogen, de andere keer op concentratie, weer een andere keer op sociaal contact.

Twee weken geleden bracht ik een poëtisch herfstlied in. Een strofe uit het gedicht 'Oktober' van Vasalis, op muziek gezet door Ad Heerkens. Uit welke muziek- of zangbundel dat komt heb ik niet kunnen achterhalen, zelf gebruik ik een handgeschreven versie van een oud-klasgenoot. Omdat er nieuwe mensen in deze groep zouden zijn, was mijn insteek vooral het sociale contact. Hieronder het gehele gedicht, (het lied beperkt zich tot het eerste deel):

Oktober 

Teder en jong, als werd het voorjaar
maar lichter nog, want zonder vruchtbegin,
met dunne mist tussen de gele bladeren
zet stil het herfstgetijde in.

Ik voel alleen, dat ik bemin,
zoals een kind, iets jongs, iets ouds,
eind of begin? Iets zo vertrouwds
en zo van alle strijd ontheven -
niet als een einde van het leven,
maar als de lente van de dood.

De kruinen ijl, de stammen bloot
en dit door stilte en mist omgeven. 

M. Vasalis

(uit: De vogel Phoenix, 1947)

Een gelukkige combinatie, dit prachtige herfstbeeld met de verstilde melodie die het beeld overal ondersteunt. De deelnemers werden er in ieder geval door geraakt, het wekte de verbeelding: "Je zíet het voor je hè, die vallende blaren en van die gelige lichtbundels", het riep herinneringen op: "Op zondagmiddag gingen wij altijd met het hele gezin wandelen, dan zochten we mooie bladeren en kastanjes" en deed een onmiddellijk appèl op het gevoelsleven: "Het klinkt een beetje treurig, maar dat past zó mooi dat ik er blij van wordt". 

Dat laatste kom je als muziektherapeut vaak tegen: wanneer de muziek overeenkomt met de eigen stemming, kan dat ervaren worden als helemaal kloppend; als een erkenning van het eigen gevoel. Mensen vinden dit vaak heerlijk: het klopt, zie je wel, het mag. Misschien paradoxaal, maar juist door die erkenning kan er dan ruimte ontstaan voor een nieuwe 'stemming', een opening naar een ander gevoel.

Deze meneer benoemde dit mooi in zijn eigen woorden.

Zonder moeite ontstond er een gesprek door dit lied.  Een gesprek met een persoonlijk karakter waarbij gedeeld werd en men elkaar bevestigde: over gevoelens die je krijgt wanneer je iets moois ziet of hoort, of zelfs ruikt: "die geur van herfstblaren en paddenstoelen, daar kan ik zó van opknappen", en over dat men juist die mooie dingen soms zo mist bij het ouder worden, omdat alles moeilijker wordt. "Ik zat op een koor, jarenlang, geweldig leuk, maar ja, dat kan nou niet meer (wijst op zijn hoofd)" en "een museum, dat vind ik ook zo mooi, maar daar kom ik nooit meer".

Gezongen hebben we dit liedje ook nog. Of, om precies te zijn, ik zong en speelde, de deelnemers neurieden het lied. Het was prachtig. Aan het einde bleef het lang stil, een magisch moment.

"Neemt u deze volgende keer weer mee?" 

Ja natuurlijk, graag. De hele herfst. Tot aan Sinterklaas!

Dit kleine liedje dwarrelt nu door het verpleeghuis en langs de dagbehandelingen. Ik heb het namelijk aan twee andere collega's gegeven: de beeldende en de tuintherapeut. Zij gaan er nu vanuit hun invalshoeken mee aan de gang. De mensen uit mijn groep kunnen de beelden die woord en muziek oproepen nu ook vorm geven in kleur, of fysiek beleven door de bladeren en kastanjes aan te raken, te ruiken of er doorheen te stappen.

Geweldig, de invloed van zo'n kleine parel. Het doel 'sociaal contact' was er snel mee bereikt. En passant kwamen het gevoelsleven en het voorstellingsvermogen aan bod. In de stilte na het zingen ontstond er nog iets wat ik maar 'spirituele beleving' noem, het ontsteeg heel eventjes het alledaagse, we waren een aantal seconden op een woordeloze, bijzondere manier met elkaar verbonden. 

Ik maak een diepe buiging voor M. Vasalis en Ad Heerkens, de twee mensen die dit zomaar voor ons gecreëerd  hebben.

Tuininstrumenten

Lupinen zijn mooi als ze in volle bloei staan in de border. Toch ben ik op de onooglijk bruine, uitgedroogde peulen die overblijven minstens zo gesteld. Ze klinken namelijk prettig. Een of twee takjes in de hand en je hebt een verfijnde, lieflijke shaker. De meeste mensen plukken de uitgebloeide bloemen weg, omdat je dan een betere bloei krijgt. Ik niet. Ik wil de peulen! Wanneer je daar eenmaal oor voor hebt, loop je toch anders door je tuin. De verschrikkelijkste onkruiden laat ik staan, omdat ze droog zo gezellig klinken. Takken met gebladerte van de beukenhaag klinken leuk op een snaredrum, de zaaddoosjes van Juffertjes in 't groen klinken als 'mieren die over een grindpaadje lopen', zoals een meneer het vanmiddag verwoordde.

Inderdaad, ik gebruik deze tuininstrumenten af en toe in de muziektherapie. Het past prima bij het einde van het zomerseizoen, bij de oogsttijd.
Vanmiddag heb ik ze ook weer eens ingezet bij een groep deelnemers aan de dagbehandeling. Er werd naar hartenlust geschud, getikt en geluisterd; er ontsponnen zich levendige gesprekken over voedsel, bossen, moestuinen, er werd bij gezongen. Maar wat de boventoon voerde was verwondering, een mevrouw zei: "ik heb mijn hele leven in de tuin gewerkt en nóóit heb ik geluisterd naar de planten, ik wist niet dat er muziek uit kon komen" Zij heeft twee stengels mee naar huis genomen om aan haar man te laten horen: "Nu weet ík iets wat híj niet weet!"

Mooi toch hè, die natuur.

Evalueren

Meer dan een half jaar ben ik nu aan het 'bloggen' over Muziektherapie en Meer. Tijd voor evaluatie en bezinning. Wordt de weblog bezocht? Waarom wel of niet, en door wie? Ben ik er zelf nog enthousiast voor? Wat zijn de volgende stappen? Doorgaan? Stoppen? Andere vorm?

Eerst eens een paar punten uit het lijstje afwerken.
* Wordt de weblog bezocht?
Ja! Verrassend vaak eigenlijk voor zo'n kleine blog over een niet zo trendy onderwerp. Niet iedereen blijft even lang, sommigen komen toevallig langs, anderen komen even kijken of er nog nieuws is en gaan dan weer verder, weer anderen blijven lekker lang lezen en klikken vervolgens door naar Twitter, LinkedIn of Facebook. Sommigen reageren, op de blog, via mail, via de sociale media. Het doet me denken aan de fietsenwinkel waarin ik ben opgegroeid, de mensen die allemaal op hun eigen manier binnenstapten, rondkeken, al dan niet iets kochten of alleen even in de etalage keken "o ja, die fiets heb ik vorige week al gezien" en weer verder liepen.

*Waarom bezoeken mensen de blog?
Geen idee. Collega's en studenten muziektherapie, dat kan ik me voorstellen, vind het zelf ook altijd leuk om in andermans keuken te kijken. Maar wie zijn die anderen, waarom kijken ze, wat willen ze lezen, weten?
Hier komt natuurlijk een stukje marktkennis, statistiek en misschien zelfs massapsychologie om de hoek kijken. Ik heb best kwaliteiten, maar ben geen 'profiler', dat gebied is toch wel onderontwikkeld gebleven. Je kunt niet alles hebben.

Eng

Een groep niet-muzikanten muzikaal aan het werk zetten. Mensen die voor een seminar bij elkaar zijn laten zingen en klappen. Een cursusdag illustreren met non-verbale, in mijn geval dus muzikale, communicatie. Dit soort dingen komt de laatste tijd almaar vaker op mijn pad. In al deze gevallen gaat het er om dat ik voor een groep sta, die daar niet zelf om gevraagd heeft. Soms ben ik zelfs 'geheim' tot op het moment dat het gaat gebeuren.

Uit je comfort zone
Vaak reageren mensen geschrokken. "O nee! we gaan toch niet zingen hè!?" Lichte paniek breekt uit. Anderen schieten in rationele negativiteit. "We komen hier voor een cursus dacht ik, niet om een beetje te gaan zitten trommelen". Weer anderen krijgen de slappe lach. Dit soort reacties krijg je wanneer mensen uit hun 'comfort zone' raken, het moeten gaan zingen of spelen maakt onzeker. Het is gewoon éng. 

Daarbij komt nog dat het nut niet direct gezien wordt, de relatie met datgene waarvoor ze gekomen zijn is onduidelijk. Want pas in het doen, in de beleving van de muzikale opdrachten, komen de herkenning, het inzicht, het plezier.
Maar ja, dan is het wel zaak de mensen zover te krijgen dat ze over hun eigen drempels willen en durven stappen. Wat jammer is: Eén aanpak die altijd en overal werkt is er niet. Het zou ook eens gemakkelijk zijn!

Wat wel altijd helpt is helder communiceren en begrijpelijke opdrachten geven. Er is ook veel over te leren gelukkig, er zijn cursussen, boeken, luisterboeken, DVD's die zich allemaal bezig houden met trainingstechnieken, didactiek, presentatietechnieken, te veel om op te noemen. Daaruit heb ik mijn eigen pakketje samengesteld van dingen die voor mij werken.

Doen, doen, doen
Voor zulke groepen staan vraagt naast inhoudelijke vakkennis een bepaald soort houding. Die bevindt zich ergens tussen verleiden en sturen, negeren en stimuleren, confronteren en meebewegen, structureren en improviseren. Er is flexibiliteit nodig om tussen dit alles te manoeuvreren. Dat is niet gemakkelijk, want tegelijkertijd moet je overzicht houden, de opdrachten organiseren, je doelen in de gaten houden, de tijd.

Het vraagt ook een bepaald soort onverschrokkenheid. Daar hoef je niet mee geboren te worden, kijk maar naar mij. Een verlegener kind was nauwelijks te vinden! Je kunt het jezelf leren, en daar is maar één manier voor: doen, heel vaak doen. Door veel met groepen te werken, krijg je steeds meer inzicht in wat voor jou werkt of juist niet, wat je sterke punten zijn, waar je op moet letten. Dat geeft vertrouwen, een solide basis in jezelf. Wanneer je daar een gezonde dosis van hebt opgebouwd, schiet je minder snel in de stress en ga je stukken meer ontspannen om met onwillige of zenuwachtige groepen. Een win-win situatie: jij meer ontspannen, de groep ontspant met je mee.

Oordelen
Waar ik zelf heel lang mee heb geworsteld, mijn persoonlijke drempel: iedereen vindt altijd iets van je, iedereen heeft een mening en een oordeel over jou als persoon, als workshopleider. Ik vermoedde dat dat nog erger zou zijn wanneer mensen zomaar bij jou in een workshop belandden, onwillig waren. Dat vond ik éng! Het bleek niet waar. Natuurlijk niet. Want iederéén heeft oordelen en meningen, daarvoor hoef je niet onvrijwillig aan een workshop deel te nemen. Het is leuk als het oordeel positief is, maar dat is niet altijd zo. Je kunt het nu eenmaal niet voor iedereen goed doen, niet iedereen houdt van je, niet iedereen begrijpt je. Bovendien maak je fouten, ook dat kun je terugkrijgen van de deelnemers.Tegenwoordig is het nog erger; je krijgt zelfs anoniem minpunten op het internet als het even tegenzit.

Zo bezien is het geven van en deelnemen aan workshops voor alle partijen maar een enge toestand.
Het aardige is nu dat een overgrote meerderheid van de deelnemers de workshop meestal met een positief gevoel afsluit. Zij hebben iets geleerd, iets ingezien, gelachen, gehuild of zich uitgeleefd, wat dan ook.

Ik heb het nooit gemeten, maar de 80/20 regel gaat misschien wel op: 80% is positief, 20% niet. De kunst is nu om die aantallen op waarde te schatten. Dus jezelf waarderen vanwege de tevreden 80%, leren van de 20% negatieven, in plaats van 100% van je emoties te laten leiden door die 20% negativiteit.
Want dan wordt de volgende workshop pas écht eng.

Niksen

Zo.
Ik ga een paar weken niksen. Geen therapie geven, niet bloggen, niet verbouwen. LinkedIn laat ik Links liggen. Bladmuziek kan op de stapel.
Het is 23.39 uur en ik heb de laatste voorbereidingen voor een workshop voor ná de Niks-periode gedaan. Dat voelt wel lekker opgeruimd.

Mijn ervaring met niksen is dat ik er veel inspiratie van krijg, creatief word. Maar dat moet je vooral niet doelbewust nastreven, dan is het al geen niksen meer.

Misschien heet het trouwens wel vakantie wat ik ga doen. Of beter, níet ga doen. Maar vakantie vind ik zo vermoeiend klinken, dan krijg ik zenuwachtige beelden van vliegvelden, ellenlange busreizen, wachttijden, files.

Hoe dan ook, ik ben dus even aan het niksen, hopelijk met wat zon erbij.

Stil

Mevrouw L. wil graag dood. Dat is een probleem, want, zegt ze, niemand wil haar helpen. Of ik misschien ....?
Mijn instrumenten staan allang weer in de hoek. De CD's van Chopin waar ze zo van houdt zitten weer in hun hoesjes. Geen klank, geen lied, geen ritme kon haar afleiden van die ene gedachte. Wat ik ook probeerde, niets gaf haar enige vreugde.

Mevrouw L. is een dame van 97 jaar. Ze draagt uitsluitend merkkleding, vandaag heeft ze een prachtig mantelpakje aan van kasjmier, te groot geworden inmiddels. Zij heeft alles gezien van de wereld, heeft gewoond in verschillende landen, had een grote vriendenkring, hield zich bezig met fotografie en was bestuurslid van een aantal goede doelen.

Ze vertelt dat zij een heerlijk leven heeft gehad, "rijk en met liefde". Dat alles is nu voorbij. Iedereen die zij liefhad is gestorven, man, broers, zusters, vrienden, kennissen, familieleden, er is helemaal niemand meer over. "Helemaal níemand, kunt u zich dat voorstellen?" Ik probeer het me voor te stellen: dat er niemand meer is die nog iets van me weet, niemand met wie ik nog een stukje geschiedenis deel, niemand die me bij mijn bijnaam noemen kan. Alleen maar vreemden om je heen, die jouw leven overnemen omdat je hun hulp nodig hebt. Dat moet verschrikkelijk zijn. Ik kan er best inkomen dat ze dood wil, dat het genoeg geweest is.

Toch is er nog iets ergers. Mevrouw L. noemt het zelf:
"En nu ben ik ook mezelf nog kwijt geraakt".

Ik heb geen antwoord.
We zitten een tijdje in stilte bij elkaar, mevrouw legt haar vingers op mijn mouw.
Dan opeens zegt ze: "Dank u wel, hier ben ik erg van opgeknapt". Een stralende glimlach.

Ze vraagt me haar naar de huiskamer te brengen voor een kopje koffie. Daar nemen we afscheid. Ik ga weg met een vreemd gevoel, er is iets wezenlijks gebeurd, maar wat?

Bij thuiskomst moet ik opeens denken aan de uitspraak van Tao Meng:
"...stilte is de diepste klank"
Het is de enige klank die mevrouw L. vandaag hielp.