maandag 14 februari 2011

Mondharmonica in de psychiatrie

Op deze blog is eerder een artikel verschenen over de mondharmonica bij longaandoeningen. Sinds 2009 wordt in Delta Psychiatrisch Centrum ook mondharmonicatherapie aangeboden aan mensen met angst- en paniekstoornissen of schizofrenie. Een interessante ontwikkeling, en reden om de voorvechter van deze therapie, Herman van der Knaap, eens te vragen naar zijn bevindingen tot dusverre.

Voordat we het over de therapie gaan hebben: wat betekent de mondharmonica voor jou persoonlijk?
Veel. Ik ben er al van jongs af aan mee ‘vergroeid’ geraakt. De mondharmonica is een zeer expressief instrument en is een verlengstuk van je ademhaling. Ik ben niet zo’n prater maar kan me goed uiten via de mondharmonica. Ik vind het bovendien een aangename manier om fysiek bezig te zijn.

Kun je uitleggen wat nu het specifieke van deze mondharmonicatherapie is, welke voordelen het voor de patiënt heeft?
Het gaat om twee doelgroepen: patiënten met psychotische klachten en patiënten met angst- en paniekklachten.
Om met de eerste groep te beginnen: de mondharmonica is een erg toegankelijk en goedkoop instrument, je hebt snel resultaat en het spreekt jongeren aan. En er kan thuis geoefend worden! Patiënten met psychotische klachten hebben vaak last van problemen met de motoriek (stijfheid en/of trillen) als bijwerking van medicatie. Bij vrijwel alle blaasinstrumenten zou dit onoverkomelijke problemen geven met de fijne motoriek van de vingers en/of de embouchure. Bij de mondharmonica is dit geen enkel probleem: trillen kan juist mooie effecten geven en omdat we vooral gebruik maken van het spelen in akkoorden, luistert het met de embouchure ook niet zo nauw.
Bij de patiënten met een angst- en paniekstoornis ligt het accent vooral op het beter leren reguleren en controleren van de ademhaling. De mondharmonica is hiervoor bij uitstek het geschikte instrument, vanwege het in- en uitademend spelen.

Kun je een voorbeeld geven van wat het voor een patiënt kan betekenen om deze therapie te volgen zodat het wat meer voor de lezer gaat leven?

Ik kan het beste twee patiënten citeren (met hun toestemming):
Psychosegroep, man, 43 jaar: “Ik hoor al 25 jaar continu stemmen, maar tijdens het mondharmonica uurtje heb ik er geen last van”
Angst- en paniekgroep, vrouw, 56 jaar:
“Ik heb last van een dissociatieve stoornis, angst en depressie. De mondharmonicatherapie ben ik gaan volgen omdat het me niet lukte om gewone ontspanningsoefeningen te doen
In het begin was het voornamelijk een hoop paniek, omdat ik erg bang was om het niet goed te doen en als de angst toeslaat ben ik ook erg bang om geluid te maken, dan wil ik niet gezien en niet gehoord worden. Maar gaandeweg zakte die paniek en ging ik het leuker vinden. Ik heb namelijk altijd al graag willen leren spelen op de mondharmonica, dus eigenlijk was dit ook een cadeautje.

De lessen worden op een heel rustige manier gegeven en er is geen prestatiedruk. In de loop van de tijd ging ik merken dat ik rustiger word als ik speel (Dat wil zeggen, als er niemand is die mij kan horen!) maar doordat ik me dan op het spelen kan concentreren wordt de ademhaling normaler en zakt de spanning wat. Het helpt mij ook om weer wat meer “aanwezig” te zijn wanneer ik gedissocieerd ben en het gevoel heb los van de wereld en van mezelf te staan. Dan is het  alsof ik door het spelen weer wat kan “landen”  en op de een of andere manier werkt het ook troostend: wanneer ik depressief ben maakt het de wereld op de een of andere manier wat draaglijker. Ik denk dat het komt doordat het ook een vorm van uiten is  zonder woorden. Het grote voordeel is dat je de mondharmonica gewoon in je zak kunt stoppen en steeds bij je kunt hebben. Alleen al het feit dat je hem bij je draagt en zou kunnen pakken geeft al wat rust. En doordat ik me er beter bij ga voelen, wordt het ook steeds leuker om te doen. De liedjes spelen lukt me nog niet zo, waarschijnlijk vanwege de angst om fouten te maken, maar ik heb goede hoop dat dit ook nog wel gaat lukken. Ik ben erg blij dat ik hiermee heb kunnen beginnen want ik heb er veel baat bij en niet alleen voor het verminderen van spanning”
Delta Psychiatrisch Centrum doet ook onderzoek naar de effecten van deze therapie. Zijn er al resultaten bekend?
Bij patiënten met psychotische klachten blijkt mondharmonica spelen in hoge mate af te leiden van deze klachten, ook als deze ernstig zijn. Bij patiënten met angst en paniek werkt mondharmonica spelen vooral ontspannend.

Jij bent gespecialiseerd op dit instrument; zijn er ook nadelen te noemen? Raad je het wel eens iemand af?
Ik ken geen nadelen, of het zou de verslavende werking moeten zijn, waardoor andere zaken blijven liggen. Ik heb het nooit iemand afgeraden.

Werk je wel eens samen met een ‘gewone’ muziektherapeut? Ik fantaseer maar wat: mondharmonicagroepje samen met slagwerkgroepje van de muziektherapeut, dat soort dingen, of is dat helemaal niet aan de orde?
Daar heb ik nog niet zo over nagedacht, ik denk omdat ik muziektherapie een heel ander (prachtig!) vak vind, ik voel me meer een mondharmonicaleraar. Maar zeker geen slecht idee!

Leiden jij of anderen er mensen in op? Wat moet je in je hebben om het goed aan te kunnen bieden?
Er worden nog geen mensen in opgeleid, ik hoop dat ik hier wel een keer mensen voor kan interesseren, het moet niet alleen van mij afhankelijk blijven. Het belangrijkst is natuurlijk het plezier en geloof in wat je doet en de voldoening om daar iets van over te brengen op anderen. Meer specifiek is het van belang om het instrument redelijk tot goed te beheersen. Bij de patiënten met psychotische problematiek is dat wat minder belangrijk, vanwege de nadruk op het recreatieve aspect en op hobbyontwikkeling. Bij de andere doelgroep is het, net als bij longpatiënten, van groot belang dat je goed kunt signaleren wat er mis kan gaan met ademhalen en daarbij de juiste aanwijzingen kunt geven. Verder heeft het veel voordelen als je enige handigheid hebt in het arrangeren van muziek om vooral de jongeren op hun wenken te kunnen bedienen als ze met verzoeknummers komen!

Hoe zie jij de ontwikkeling/toekomst van de mondharmonicatherapie?
Als het aan mij ligt is er een grote toekomst weggelegd voor de mondharmonicatherapie, ook voor andere doelgroepen (denk bijvoorbeeld aan parkinsonpatiënten, depressieve patiënten).

Wat ik niet gevraagd heb en wat je toch graag kwijt wilt
Nee, ik moet nu ophouden, anders gelooft niemand meer dat ik een man van weinig woorden ben.

Commentaar:
Alweer meer inzicht gekregen over de mogelijkheden van de mondharmonica, dank je voor dit heldere artikel Herman! Een en ander prikkelt wel tot nieuwe vragen; vooral omdat nogal wat muziektherapeuten met dezelfde doelgroep werken, maar dan met ándere muzikale middelen. Wat werkt bij wie op een bepaald moment beter, of juist niet? En misschien is een combinatie van instrumenten nóg effectiever wanneer het zwaartepunt bijvoorbeeld op het sociale aspect ligt. Uitwisseling met muziektherapeuten uit dit vakgebied lijkt me zinvol en interessant, het zou de cliënt ten goede kunnen komen.
 
Een paar wilde ideeën van mijn kant: Herman als gastdocent op muziektherapieopleidingen. Of een aparte module mondharmonicatherapie. Of geaccrediteerde bij- of nascholing voor MT. Zou moeten kunnen met deze combinatie van psychiatrisch verpleegkundige, conservatorium en onderwijsbevoegdheid! Op die manier zouden mensen enthousiast kunnen worden voor dit specialisme wat naar mijn idee een prachtige aanvulling zou kunnen zijn op het muziektherapie aanbod.
Er valt ook vast nog van alles aan te onderzoeken: studenten MT die het als onderwerp voor hun scriptie nemen, studenten van de KT Muziek die in het fenomeen zelf duiken.

Ik ben benieuwd naar de ontwikkelingen...

Links voor meer info: 
www.harpsy.com 
www.harmonicair.com 
www.2blow.com  

5 opmerkingen:

  1. Om meteen de daad bij het idee te voegen: dit blogbericht stuur ik door naar Stichting Muziekenz.Org die aanvullende modules voor muziekwerkers in de zorg organiseren. (Zie een eerder bericht over hen in deze weblog).

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Uit mijn verhaal zal duidelijk zijn dat ik bijzonder enthousiast ben over je 'wilde ideeen', Connie. Dit zijn prima suggesties waar ik zelf niet opgekomen zou zijn. En ik ga hierover graag in gesprek met eventuele geinteresseerden!

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ik hoop van harte dat iemand deze uitnodiging oppakt!

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Als docent meditatietechniek en mondharmonicaspeler, (her) ontdekte ik de therapie: "Adem en Muziek". Achteraf was deze er al enige jaren maar dat inspireerde mij wel om binnenkort een mondharmonicatherapie groep te starten in Barendrecht.

    Mvgr. Willem Warbout

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Mooi initiatief Willem! Meditatie en de mondharmonica, in ieder geval een vernieuwende combinatie lijkt me. Ik kan me er zeker iets bij voorstellen: adem, muziek én natuurlijk de aandacht. Succes!

    BeantwoordenVerwijderen

Plaats hier uw reactie