vrijdag 28 oktober 2011

Oktober

Elke week geef ik groepstherapie aan de bezoekers van de dagbehandeling. Aan deze groep nemen mensen deel die thuis wonen. Zij hebben allemaal te kampen met een vorm van dementie. Mijn programma heeft binnen alle beweeglijkheid van de muziek zelf een duidelijk herkenbare structuur, wat zorgt voor vertrouwdheid, veiligheid. Eén van de vaste onderdelen van mijn programma is altijd "iets nieuws". Dat nieuwe kan van alles zijn: een improvisatie, een muzikaal spelletje, een lied uit een andere cultuur, een luisteroefening. Wat het precies wordt is afhankelijk van de groep, van het doel, van de rest van het programma en van wat ik de week ervoor heb gedaan. De ene keer leg ik bijvoorbeeld de nadruk op reactievermogen, de andere keer op concentratie, weer een andere keer op sociaal contact.

Twee weken geleden bracht ik een poëtisch herfstlied in. Een strofe uit het gedicht 'Oktober' van Vasalis, op muziek gezet door Ad Heerkens. Uit welke muziek- of zangbundel dat komt heb ik niet kunnen achterhalen, zelf gebruik ik een handgeschreven versie van een oud-klasgenoot. Omdat er nieuwe mensen in deze groep zouden zijn, was mijn insteek vooral het sociale contact. Hieronder het gehele gedicht, (het lied beperkt zich tot het eerste deel):

Oktober 

Teder en jong, als werd het voorjaar
maar lichter nog, want zonder vruchtbegin,
met dunne mist tussen de gele bladeren
zet stil het herfstgetijde in.

Ik voel alleen, dat ik bemin,
zoals een kind, iets jongs, iets ouds,
eind of begin? Iets zo vertrouwds
en zo van alle strijd ontheven -
niet als een einde van het leven,
maar als de lente van de dood.
De kruinen ijl, de stammen bloot
en dit door stilte en mist omgeven. 

M. Vasalis
(uit: De vogel Phoenix, 1947)

Een gelukkige combinatie, dit prachtige herfstbeeld met de verstilde melodie die het beeld overal ondersteunt. De deelnemers werden er in ieder geval door geraakt, het wekte de verbeelding: "Je zíet het voor je hè, die vallende blaren en van die gelige lichtbundels", het riep herinneringen op: "Op zondagmiddag gingen wij altijd met het hele gezin wandelen, dan zochten we mooie bladeren en kastanjes" en deed een onmiddellijk appèl op het gevoelsleven: "Het klinkt een beetje treurig, maar dat past zó mooi dat ik er blij van wordt". 

Dat laatste kom je als muziektherapeut vaak tegen: wanneer de muziek overeenkomt met de eigen stemming, kan dat ervaren worden als helemaal kloppend; als een erkenning van het eigen gevoel. Mensen vinden dit vaak heerlijk: het klopt, zie je wel, het mag. Misschien paradoxaal, maar juist door die erkenning kan er dan ruimte ontstaan voor een nieuwe 'stemming', een opening naar een ander gevoel.
Deze meneer benoemde dit mooi in zijn eigen woorden.

Zonder moeite ontstond er een gesprek door dit lied.  Een gesprek met een persoonlijk karakter waarbij gedeeld werd en men elkaar bevestigde: over gevoelens die je krijgt wanneer je iets moois ziet of hoort, of zelfs ruikt: "die geur van herfstblaren en paddenstoelen, daar kan ik zó van opknappen", en over dat men juist die mooie dingen soms zo mist bij het ouder worden, omdat alles moeilijker wordt. "Ik zat op een koor, jarenlang, geweldig leuk, maar ja, dat kan nou niet meer (wijst op zijn hoofd)" en "een museum, dat vind ik ook zo mooi, maar daar kom ik nooit meer".

Gezongen hebben we dit liedje ook nog. Of, om precies te zijn, ik zong en speelde, de deelnemers neurieden het lied. Het was prachtig. Aan het einde bleef het lang stil, een magisch moment.
"Neemt u deze volgende keer weer mee?" 
Ja natuurlijk, graag. De hele herfst. Tot aan Sinterklaas!

Dit kleine liedje dwarrelt nu door het verpleeghuis en langs de dagbehandelingen. Ik heb het namelijk aan twee andere collega's gegeven: de beeldende en de tuintherapeut. Zij gaan er nu vanuit hun invalshoeken mee aan de gang. De mensen uit mijn groep kunnen de beelden die woord en muziek oproepen nu ook vorm geven in kleur, of fysiek beleven door de bladeren en kastanjes aan te raken, te ruiken of er doorheen te stappen.

Geweldig, de invloed van zo'n kleine parel. Het doel 'sociaal contact' was er snel mee bereikt. En passant kwamen het gevoelsleven en het voorstellingsvermogen aan bod. In de stilte na het zingen ontstond er nog iets wat ik maar 'spirituele beleving' noem, het ontsteeg heel eventjes het alledaagse, we waren een aantal seconden op een woordeloze, bijzondere manier met elkaar verbonden. 

Ik maak een diepe buiging voor M. Vasalis en Ad Heerkens, de twee mensen die dit zomaar voor ons gecreëerd  hebben.



3 opmerkingen:

  1. Dank je Connie dat je ons even meeneemt in de wondere wereld van dementie en de verbinding van muziek.

    Josephine

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ha Connie, dank voor je mooie beschrijving. Dit toplied komt uit de bundel van Ad Heerkens 'Wij willen muziek'. Ik heb het zo'n beetje 30 jaar lang elke herfst gezongen; dit jaar voor het eerst níet. Dus ik ben blij het nu op jouw manier weer tegen te komen.
    Liefs, Astrid

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Teder en Jong: Ik heb hem laatst ook opgezocht en voor iemand gezongen, het blijft een prachtig lied. En dat je inbreng zoveel losmaakt en kan verbinden, prachtig om te lezen. Dankjewel.

    BeantwoordenVerwijderen

Plaats hier uw reactie